Art. 255 pkt 6 Pzp należy dziś do najbardziej problematycznych i jednocześnie najczęściej błędnie stosowanych przesłanek unieważnienia postępowania. Wielu zamawiających powołuje się na tę regulację w sytuacjach, w których pojawia się błąd w dokumentacji — na przykład nieprecyzyjny opis przedmiotu zamówienia — uznając, że istnieje ryzyko późniejszego unieważnienia umowy.
Tymczasem ustawodawca zarezerwował tę przesłankę wyłącznie dla sytuacji wyjątkowych, w których wada postępowania jest tak poważna, że uniemożliwia zawarcie umowy nienarażonej na unieważnienie przez sąd.
W tym artykule omawiamy, czym w rzeczywistości jest „wada uniemożliwiająca zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy”, jak ją rozpoznawać oraz jak rozróżnić nieważność względną od nieważności bezwzględnej.
1. Unieważnienie postępowania to wyjątek – katalog przesłanek jest zamknięty
Ustawa Prawo zamówień publicznych przewiduje zamknięty katalog przesłanek unieważnienia postępowania — przede wszystkim art. 255 Pzp oraz, w określonych przypadkach, art. 256 i 257 Pzp.
Oznacza to, że unieważnienie stanowi wyjątek, który nie może być interpretowany rozszerzająco.
Art. 16 Pzp dodatkowo nakazuje prowadzenie postępowania z poszanowaniem zasad:
- uczciwej konkurencji,
- równego traktowania wykonawców,
- proporcjonalności,
- przejrzystości.
Decyzja o unieważnieniu musi być zgodna z tymi zasadami i opierać się na rzetelnych, udowodnionych okolicznościach.
2. Czym jest wada z art. 255 pkt 6 Pzp? Tylko wada kwalifikowana
Przepis art. 255 pkt 6 Pzp dotyczy sytuacji, w której:
postępowanie obarczone jest wadą uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy.
Choć pojęcie „wady” może wydawać się szerokie, orzecznictwo jednoznacznie wskazuje, że chodzi o wadę kwalifikowaną, o charakterze:
- rażącym,
- nienaprawialnym,
- prowadzącym w sposób nieuchronny do unieważnienia umowy przez sąd.
Ten kierunek wykładni wyraźnie potwierdził Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z 28 marca 2024 r., sygn. XXIII Zs 7/24, podkreślając, że art. 255 pkt 6 Pzp można zastosować jedynie wtedy, gdy wada jest tak poważna, iż zawarta umowa musiałaby zostać unieważniona.
Sąd wskazał, że przesłanka ta obejmuje wyłącznie naruszenia kwalifikowane, a nie zwykłe błędy zamawiającego czy uchybienia możliwe do skorygowania.
W podobnym tonie wypowiedziała się KIO w Wyroku z 12 czerwca 2024 r., sygn. KIO 1782/24, dodając, że nie każda nieprawidłowość uprawnia do unieważnienia postępowania — zamawiający musi wykazać, że wada jest realna, nienaprawialna i prowadziłaby wprost do unieważnienia umowy przez sąd.
Błędy techniczne, nieścisłości w OPZ czy uchybienia możliwe do poprawy — nie spełniają tej przesłanki.
3. Ciężar dowodu spoczywa na zamawiającym
Zgodnie z podstawową zasadą procesową:
ciężar dowodu spoczywa na stronie, która z danego faktu wywodzi skutki prawne.
W przypadku unieważnienia postępowania na podstawie art. 255 pkt 6 Pzp oznacza to, że zamawiający musi udowodnić:
- jaką konkretną wadę stwierdzono,
- dlaczego nie da się jej usunąć,
- na jakiej podstawie prawnej umowa byłaby nieważna,
- oraz istnienie realnego, nie hipotetycznego, związku przyczynowego między wadą a unieważnieniem umowy.
Wyrok KIO 1782/24 podkreśla, że zamawiający nie może opierać się wyłącznie na przypuszczeniach lub ogólnych stwierdzeniach — musi wykazać, że przyszła umowa rzeczywiście podlegałaby unieważnieniu.
4. Błędne powoływanie się na art. 457 Pzp
Częstym błędem zamawiających jest uzasadnianie unieważnienia postępowania tym, że ewentualna umowa byłaby nieważna zgodnie z art. 457 Pzp.
Tymczasem:
- art. 457 Pzp nie przewiduje nieważności „automatycznej”,
- nie oznacza nieważności „z mocy prawa”,
- dotyczy nieważności względnej.
Zarówno doktryna, jak i KIO w wyroku KIO 1782/24, jednoznacznie wskazują, że umowa obarczona wadą z art. 457 Pzp pozostaje ważna i skuteczna, dopóki nie zostanie unieważniona przez sąd.
5. Nieważność względna vs. nieważność bezwzględna – kluczowe rozróżnienie
Nieważność względna (art. 457 Pzp):
- umowa jest ważna,
- wywołuje skutki prawne,
- obowiązuje,
- dopóki właściwy sąd nie orzeknie jej unieważnienia.
Nieważność bezwzględna natomiast oznaczałaby nieważność „z mocy prawa” — co w zamówieniach publicznych występuje incydentalnie.
Pomylenie tych dwóch pojęć jest jednym z najczęstszych powodów błędnych decyzji o unieważnieniu postępowania.
6. Kto może żądać unieważnienia umowy? Art. 189 KPC + art. 459 i 460 Pzp
Art. 457 ust. 4 Pzp wyłącza możliwość żądania stwierdzenia nieważności umowy w trybie art. 189 KPC.
Przepis art. 189 KPC stanowi:
„Powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.”
W PZP ustawodawca wyraźnie wykluczył taką możliwość, ograniczając krąg podmiotów uprawnionych do żądania unieważnienia umowy wyłącznie do:
- Prezesa UZP (art. 459 Pzp),
- wykonawcy, ale tylko w określonych przypadkach (art. 460 Pzp).
Do czasu rozstrzygnięcia przez sąd umowa:
- pozostaje ważna,
- wywołuje skutki prawne,
- wiąże strony.
7. Dlaczego zamawiający nadużywają art. 255 pkt 6 Pzp?
W praktyce wielu zamawiających stosuje art. 255 pkt 6 Pzp w sytuacjach, które w ogóle nie uzasadniają unieważnienia postępowania — np.:
- nieprecyzyjny opis przedmiotu zamówienia,
- niespójne zapisy dokumentacji,
- wątpliwości interpretacyjne.
Tymczasem KIO 1782/24 oraz SO Warszawa XXIII Zs 7/24 jasno wskazują, że takie błędy:
- są naprawialne,
- nie prowadzą do nieważności umowy,
- nie uprawniają do unieważnienia postępowania.
8. Podsumowanie
Art. 255 pkt 6 Pzp jest jedną z najczęściej nadużywanych przesłanek unieważnienia postępowania.
Aby zastosować ją prawidłowo, zamawiający musi wykazać:
- istnienie wady kwalifikowanej,
- nienaprawialność,
- realny związek z nieważnością umowy,
- oraz podstawę prawną tej nieważności.
Bez spełnienia tych warunków decyzja o unieważnieniu może być nie tylko nieuzasadniona, ale i niezgodna z prawem — co potwierdzają zarówno KIO (KIO 1782/24), jak i Sąd Okręgowy w Warszawie (XXIII Zs 7/24).
Podsumowanie dla zamawiającego
Art. 255 pkt 6 Pzp nie jest narzędziem do „korygowania” zwykłych błędów w dokumentacji czy prowadzeniu postępowania.
Można go zastosować wyłącznie wtedy, gdy:
- wada ma charakter rażący i nienaprawialny,
- wpływa na fundament postępowania,
- prowadziłaby do unieważnienia umowy przez sąd,
- a jej usunięcie nie jest możliwe w trybie wyjaśnień ani modyfikacji SWZ.
Zanim unieważnisz postępowanie:
- Zidentyfikuj i opisz wadę.
- Ustal podstawę prawną nieważności umowy.
- Zbierz dowody — ciężar dowodu spoczywa na zamawiającym.
- Sprawdź, czy wada jest rzeczywiście nienaprawialna.
- Zweryfikuj, czy decyzja wytrzyma ewentualną kontrolę KIO.
Unieważnienie postępowania to czynność ostateczna — i musi być w pełni uzasadniona.
Podsumowanie dla wykonawcy
Jeżeli zamawiający unieważnia postępowanie na podstawie art. 255 pkt 6 Pzp, powinieneś:
- Żądać pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego (art. 260 Pzp).
- Sprawdzić, czy wada ma charakter kwalifikowany, czy tylko naprawialny.
- Zweryfikować, czy zamawiający wykazał:
- nienaprawialność wady,
- powiązanie z nieważnością umowy,
- podstawę prawną nieważności.
- Ocenić, czy zamawiający nie nadużył tej przesłanki — szczególnie gdy przyczyną unieważnienia jest błąd możliwy do usunięcia.
- Rozważyć odwołanie do KIO, jeśli uzasadnienie jest lakoniczne, niekompletne lub oparte na spekulacjach.
Pamiętaj — zarówno KIO (KIO 1782/24), jak i Sąd Okręgowy w Warszawie (XXIII Zs 7/24) wskazują, że nadużywanie art. 255 pkt 6 Pzp jest niezgodne z prawem i może skutkować uwzględnieniem odwołania.
